Пошук

Каляндар

 
нядзеля
ЧЭРВЕНЯ
Нядзеля 3-я

АГУЛЬНАЯ ПАНАРАМА ЎСХОДНІХ ЦЭРКВАЎ  


Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква належыць да вялікай сям'і Ўсходніх Цэркваў. Ніжэйпададзены нарыс дае агульную панараму Ўсходніх Цэркваў.

Усход (дакладней - Блізкі Ўсход) быў ня толькі месцам нараджэньня хрысьціянства (Палесьціна), але таксама рэгіёнам яго першай экспансіі. З Палесьціны хрысьціянства пашырылася на прасторы Сірыі, Месапатаміі, Малой Азіі, Афрыкі, а потым на абшары Грэцыі і Рыму. На Ўсходзе на працягу некалькіх першых стагоддзяў хрысьціянства ўсталявалася пяць галоўных кругоў літургічнай традыцыі, названых абрадамі.

Гэтыя традыцыі:

1. александрэйская;

2. антыёхская (заходнесірыйская);

3. халдзейская (усходнесірыйская);

4. візантыйская (канстанцінопальская);

5. армянская.


Да вышэйпералічаных традыцыяў (абрадаў) сёньня належаць усе Ўсходнія Цэрквы. (Вызначэньне Ўсходнія Цэрквы мае хутчэй гістарычны, чым геаграфічны характар.) Гэтыя Цэрквы бяруць свой пачатак ва ўсходняй частцы Рымскай імперыі. За часам, асабліва ў выніку новых перасяленьняў, вернікі гэтых Цэркваў апынуліся таксама ў іншых рэгіёнах сьвету. Шмат з гэтых абрадаў маюць нацыянальные ці рэгіянальныя адметнасьці (напрыклад, візантыйска-румынскі абрад).

Так як на працягу гісторыі ва ўлоньні Ўсходніх Цэркваў адбываліся дактрынальныя спрэчкі і падзелы (нестарыянізм, монафізітызм і т.п.), некаторыя абрады захаваліся ў акрэсьленых канфесіях, стаўшы нібыта іх уласнасьцю (напрыклад, антыёхскі абрад стаў зьвязвацца за дахалкідонскай Сірыйскай Артадаксальнаяй Царквою).

Працэс аднаўленьня еднасьці з Рымам (пачынаючы з XV стагоддзя) даў плён ў межах паасобных літургічных традыцыяў (абрадаў) узьнікненьнем Уніяцкіх (Каталіцкіх) Цэркваў. Гэта азначае, што сёньня амаль кожны абрад (за выключэньнем мараніцкага, як разнавіднасьці антыёхскага обраду) практыкуецца як нацыянальнымі Ўсходнімі Цэрквамі (асірыйская, дахалкідонскія, візантыйскія), так і Уніяцкімі Цэрквамі.

Паводле дактрыны Ўсходнія Цэрквы падзяляюцца на чатыры асобныя групы:

1. Асірыйская Царква

Яна была першаю Царквою, якая аддзялілася ад старажытнай хрысьціянскай экумены, непрыняўшы пастановаў Усяленскага сабору 431 года ў Эфесе. У мінулым яе называлі "нестарыянскаю" Царквою. Асірыйская Царква практыкуе залдзейскі ці ўсходнесірыйскі абрад.

2. Халкідонскія Цэрквы

Асобнай групай у межах Цэркваў усходняй традыцыі зьяўляюцца дахалкідонскія Цэрквы (тыя, што не прынялі пастановаў Халкідонскага Ўсяленскага сабору 451 года). Калісьці іх не зусім слушна называлі "монафізіцкімі". Сёньня іх таксама акрэсьліваюць назваю Арынтальныя Артадаксальныя Цэквы або Арыентальныя Цэрквы. Гэтакімі зьяўляюцца невізантыйскія Цэрквы, якія практыкуюць александрыйскі, антыёхскі ці армянскі абрады, у залежнасьці ад рэгіёну і культуры.

Дахалкідонскія Цэрквы самавызначаюцца як праваслаўныя Цэрквы (таксама існуе назва "стараправаслаўныя"). У англамоўнай літаратуры функцыянуе назва Oriental Orthodox Churches (у адрозьненьне ад Eastern Orthodox Churches для вызначэньня візантыйскага праваслаўя).

3. Праваслаўныя Цэрквы

Найвялікшая група сярод Ўсходніх Цэркваў - гэта праваслаўныя Цэрквы, якія практыкуюць візантыйскі абрад. Еднасьць паміж візантыйскай Царквою і Заходняй Царквою парвалася ў 1054 годзе. Разам абедзьвюм Цэрквам засталася спадчына сямі першых Усяленскіх сабораў.

4. Усходнія Каталіцкія Цэрквы

Усходнія Цэрквы, зьяднаныя з Рымам, ці Ўсходнія Каталіцкія Цэрквы, бяруць пачатак ад Уніі з Рымам паасобных Ўсходніх Цэркваў розных традыцыяў, што стала прычынаю таго, што гэтыя Цэрквы практыкуюць усе пяць літургічных абрадаў. Таму назва Уніяцкія Цэрквы не адносіцца толькі да Цэркваў візантыйскай традыцыі.

Абрадавую і дактрынальную прыналежнасьць паасобных Ўсходніх Цэркваў ілюструюць ніжэйпададзеныя табліцы.

I. Халдзейскі абрад (усходнесірыйскі)

[center]Дактрына даэфеская

Дактрына каталіцкая [уніяты]

Асірыйская ЦаркваХалдзейская Каталіцкая Царква (Халдзейска-Каталіцкая царква)
Епархія Асірыйскай Царквы на МалабарыСірыйска-Малабарская Каталіцкая Царква (Малабарская Каталіцкая Царква)

II. Антыёхскі абрад (заходнесірыйскі)

Дактрына дахалкідонская (монафізіты) [якабіты]

Дактрына каталіцкая [уніяты]

Сірыйская Артадаксальная Царква [Сірыйска-Якабіцкая Царква]Сірыйская Каталіцкая Царква [Сірыйска- Каталіцкая Царква]
Сірыйска-Маланкарская Артадаксальная ЦаркваСірыйска-Маланкарская Каталіцкая Царква [Маланкарская Каталіцкая Царква]
 Мараніцкая Царква

III. Александрыйскі абрад

Дактрына халкідонская (монафізіты)

Дактрына каталіцкая [уніяты]

Копцкая Артадаксальная ЦаркваКопцкая Каталіцкая Царква [Копцка- Каталіцкая Царква]
Эфіёпская Артадаксальная ЦаркваЭфіёпская Каталіцкая Царква [Эфіёпска-Каталіцкая Царква]

IV. Армянскі абрад

Дактрына халкідонская (монафізіты)

Дактрына каталіцкая [уніяты]

Армянская Апостальская Царква [Армянская (Грыгарыянская) Царква]Армянская Каталіцкая Царква [Армянска- Каталіцкая Царква]

V. Візантыйскі абрад

Дактрына праваслаўная

Дактрына каталіцкая [уніяты]

Аўтакефальныя Цэрквы:

Усяленскі Патрыярхат (Канстанцінопаль)

 
Патрыярхат АлександрыіМельхіцкая Каталіцкая Царква (патрыярхат)
Патрыярхат Антыёхіі
Патрыярхат Ерусаліму
Грузінская Праваслаўная Царква 
Расейская Праваслаўная ЦаркваРасейская каталіцкая дыяспара
Сербская Праваслаўная ЦаркваЕпархія Крыжэўцы для грэка-католікаў у Харватыі, Сербіі і Босьніі
Румынская Праваслаўная ЦаркваРумынская Грэка-Каталіцкая Царква
Балгарская Праваслаўная ЦаркваЭкзархат для католікаў візантыйскага абраду
Праваслаўная Царква ГрэцыіЭкзархат для грэцкіх католікаў візантыйскага абраду
Праваслаўная Царква Кіпру 
Польская Аўтакефальная Праваслаўная ЦаркваВізантыйска-украінская мітраполія ў Польшчы (Перамышль-Варшава)
Албанская Праваслаўная ЦаркваДьвзе італа-албанскіх епархіі ў Італіі
Праваслаўная Царква ў Славакіі і Чэшскай РэспубліцыГрэка-Каталіцкая Царква ў Славакіі Экзархат у Чэшскай Рэспубліцы
Праваслаўны дэканат у ВенгрыіГрэка-Каталіцкая Царква ў Венгрыі
Праваслаўная Царква ў АмерыцыВізантыйскія епархіі для католікаў мельхітаў, славакаў, румынаў

Аўтаномныя Цэрквы:

Украінская Праваслаўная Царква (юрысдыкцыя Масквы)

 

Украінская Грэка-Каталіцкая Царква

Беларуская Праваслаўная Царква (юрысдыкцыя Масквы)Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква
Праваслаўная Царква на гары Сінай 
Фінская Праваслаўная Царква 
Эстонская Праваслаўная Царква 
Праваслаўная Царква ў Японіі 
Праваслаўная Царква ў Кітаі (у падпольлі) 

Праваслаўная дыяспара юрысдыкцыі Канстанцінопаля:

Карпата-Русінская Праваслаўная Царква ў Амерыцы

 

Мітраполія для русінаў грэка-католікаў у Пітсбургу (ЗША)

Украінская Праваслаўная Царква ў АмерыцыУкраінская Грэка-Каталіцкая Царква
Архіепарфія (Расейская) ў Заходняй Еўропе 
Рада беларускіх парафіяў у Паўночнай АмерыцыБеларусы грэка-католікі ў дыяспары

Цэрквы з неўрэгуляваным кананічным статусам:

Расейская Праваслаўная Царква за мяжой ("Зарубежная Церковь")

 
Украінская Аўтакефальная Праваслаўная Царква 
Украінская Праваслаўная Царква (Кіеўскі патрыярхат) 
Македонская Праваслаўная ЦаркваМакедонцы католікі візантыйскага абраду
Беларуская Праваслаўная Царква (у дыяспары)Беларусы грэка-католікі ў дыяспары
Грэцкая Праваслаўная Царква старога стылю 
Стараабрадцы (Расея і дыяспара) 


С.Г.
Газета "Царква", №3-4' 1996г.

23.05.2008

Copyright 2008 Язэп.org
Пры выкарыстаньні матэрыялаў пажадана спасылка.
Design by Zmicier