Парафія сьвятога Язэпа > Казаньні і гаміліі > Нядзеля Крыжапаклонная – Трэцяя нядзеля Вялікага посту

Нядзеля Крыжапаклонная – Трэцяя нядзеля Вялікага посту


23.03.2019.
“Каб чалавек стаў Сынам Божым паводле ласкі".

У трэцюю нядзелю Вялікага Посту Царква святкуе дзень, які называюць "нядзеляй Крыжапаклоннай". Богаслужбовыя абрады гэтай нядзелі падобныя да старажытных абрадаў Вялікай Пятніцы Мукаў Хрыстовых, адным з якіх з'яўляецца ўшанаванне крыжа.

1.Ушанаванне крыжа ў наш час не здаецца нечым неадпаведным або шакуючым. Мы бачым выяву крыжа ў выглядзе ювелірных упрыгожванняў, дэкаратыўных элементаў дызайну жылля. Многія, упрыгожваючы спальны пакой, або вітальню распяццем, нават не задумваюцца над тым, што канкрэтна азначае гэта выява.
Ад рознага роду супраціўнікаў Царквы можна пачуць такую крытычную заўвагу: ушаноўваць крыж -- усе роўна, што ўшаноўваць электрычнае крэсла, гільяціну ці шыбеніцу. На іх таксама загінула мноства нявінных людзей.
І ў гэтых словах ёсць суровая праўда. Што ўяўляе сабой крыж?
Першыя хрысціяне не выкарыстоўвалі выяву крыжа, таму што ў Рымскай імперыі гэта была актуальная прылада смяротнай кары, якая ўжывалася да самых асацыяльных злачынцаў, многія з якіх заслужана былі такім чынам пакараныя.
Сакралізацыя выявы распяцця і крыжа адбылася толькі ў позняй антычнасці, калі пакаранне смерцю на крыжы было адменена і перастала выклікаць жах і агіду ў чалавека.
Адразу ж адбылася эстэтызацыя сюжэту. На самым старажытным распяцці, якое да нас дайшло -- гэта рэльеф з слановай косці – намаляваны Збаўца настолькі фізічна магутны, што ніякай цені пакуты ці болю немагчыма разгледзець на па-майстэрску зробленым твары. Гэты выдатны малады атлет проста стаіць з разведзенымі ў бакі рукамі. Бог ці герой, "самы выдатны Геракл", як напішуць пасля мастацтвазнаўцы.
Асэнсаванне чалавечых пакут Збавіцеля, такое яскравае для хрысціян першых стагоддзяў, хрысціянамі наступных часоў адбудзецца пазней.

2. Чалавечаму розуму вельмі цяжка змірыцца з таямніцай боскага зыходжаньня да чалавечых пакутаў. Нам цяжка змірыцца з Богам, які прымае крыж. Бог у нашым разуменні – гэта абсалют велічы і магутнасці, мы падпарадкоўваемся Яму як носьбіту абсалютнай улады, якая не мае ніякіх межаў. Калі толькі паспрабаваць уявіць сабе розум, які ахоплівае сваёю думкай усе працэсы, якія адбываюцца на зямлі (а іх мільярды), які ахоплівае мінулае, сучаснасць і будучыню, які ведае найменшы рух сэрца кожнага чалавека, то ўжо чалавечы розум баіцца такой магутнасці настолькі, што гатовы абвясціць немагчымым само існаванне розуму, якому нададзена такая магутнасьць.
Калі б Бог быў паказаны чалавеку ва ўсёй сваёй дасканаласці, то стаў бы самавідавочным чалавеку больш, чым яго асабістае існаванне, чалавек цалкам згубіў бы здольнасць да свабоднай волі і, па вялікаму рахунку, перастаў бы быць чалавекам.
Такой магутнасьці лёгка падпарадкоўвацца, пакланяцца, баяцца яго, але яго немагчыма любіць, немагчыма падпарадкоўвацца яму па сваей волі і натхненню.

3. Таму Бог здзяйсняе тры дзіўныя рэчы.
Першае, ён надзяляе чалавека свабоднай воляй, і дапускае магчымасць адчужэння ад сябе, магчымасць грэхападзення. Бог жадае, каб чалавек рушыў услед за Ім свабодна, а не прымушаючы яго да гэтага сваёй магутнасцю. Таму Бог кліча чалавека ледзь чутна, і пралівае сваё святло на тых, хто ўжо абраў Яго.
Другое, Бог сыходзіць да чалавечай слабасці і прымае на сябе наступствы чалавечага граху. Нараджаецца ў слабой і смяротнай чалавечай прыродзе, адчувае на сабе ўсю боль чалавечага жыцця, неразуменне, здраду сяброў, паклёп, няправеднае асуджэнне, катаванні і пакутлівую кару. Бог далучаецца да чалавечага болю і пакутаў, нават самага малога, нікчэмнага чалавека, усімі пакінутага асуджанага злачынцу.
Айцы Усходняй Царквы назвалі гэта словам "кенозіс" – сыходжанне да недасканалага.
Навукоўцы, якім да ўсяго ёсць справы, змадэлявалі змены, якія адбываюцца ў арганізме чалавека падчас гэтага жахлівага катавання, каб, хаця б з большага, ўявіць адчуванні чалавека. Часта, вынікі іх даследавання, лідары некаторых хрысціянскіх рэлігійных супольнасцяў выкарыстоўваюць у казанні і катэхізацыі, з мэтай шакаваць слухача апісаннем рэчаў, сапраўды жудасных.
Гэта Евангелле пра Бога, які любіць чалавека і робіць усе для яго. У хрысціянскай Царкве асэнсаванне Ахвяры Збавіцеля прывяло да разумення каштоўнасці любой чалавечай асобы. Перад Богам няма апошніх, няма тых, хто павінен быць адкінуты. Нават, асоба апошняга бамжа з вакзала каштоўная ў вачах Божых, паколькі нават гэты бомж закліканы да сустрэчы з Богам, да “абагаўлення”.
Трэцяя дзіўная рэч, якую творыць Бог, – абагаўленне - теозіс чалавека.
"Сын Божы па існасці стаў чалавекам, каб чалавек стаў Сынам Божым па ласцы" - пісаў у IV стагоддзі Айцец і Настаўнік Царквы св. Афанасій Александрыйскі.

4. Задумаемся над тым, што ўся веліч Боства, перад якім, здаецца, чалавеку дадзена толькі трымцець, звернута да дабра чалавека. І ўсе гэтыя тры дзіўныя дзеі Бога сімвалізуе сабою крыж.
Свабодную волю чалавека, які ўпаў у грэх, і з бяскрыўдных двух кавалкаў дрэва стварыў прадмет, каб жорстка катаваць сабе падобных. Сыходжанне Бога да чалавечых пакутаў, удзел у чалавечым болю, збаўленне і аздараўленне чалавечай прыроды. І ўзвядзенне чалавека на недасягальную Вышыню ўсёй светабудовы.
Праз Крыж да Ўваскрасення.
Прылада пакарання, якая стала сімвалам Вечнага Жыцця, - лесвіцай на Нябесы.

Ушаноўваючы гэтыю дзіўную Боскую Задуму Царква ў гэты дзень спявае:
“Крыжу твайму пакланяемся Уладыка, і святое Ўваскрасенне Твае славім”.

Вярнуцца назад