Вялебны Францішак Асізскі

Нарадзіўся ў 118-182 гг. у Асізі бліз Перуджы (130 км. паўночней Рыму) ля падножжа гары Субазьё. Яго бацька П'етро Бернардонэ, заможны гандляр сукном, паходзіў з Асізі, яго маці Johanna (?) Rica з высакароднай сям'і ў Правансе (мясцовасьць вакол Марсэлю). Сьвяты атрымаў сярэднюю адукацыю свайго часу. Ён быў адчувальнай, эстэнічнай натурай вышэй сярэдняй інтэлігентнасьці, інтуітыўнай, высока адоранай, адкрытай і вялікадушнай, жыў у юнацкасьці бестурботна і марнатраўна, быў прызнаным важаком маладых сьвецкіх валацугаў Асізі. Ён марыў аб прысвячэньні ў рыцары. У 1202 г. удзельнічаў у вайне паміж Асізі і Перуджай, але ў бітве, у якой Асізі атрымалі паразу, патрапіў у палон. Год палону выклікаў унутраны крызіс. Ён адправіўся як пілігрым у Рым і вярнуўся ўжо як "poverello" (?) ("маленькі жабрак"). Яго ўласны наварот адбыўся ў 1205-1209 гг.
Францыск вярнуўся ў Асізі, адасобіўся і прыняўся будаваць капліцу. Раз'юшаны бацька пазбавіў яго спадчыны (у 1206 г.). Тады ж на вачах у народа ён сарваў з сябе адзежу і кінуў пад ногі бацьку. Затым ён зьмяшаўся з натоўпам жабракоў і пракажоных. Ён жыў зараз толькі думкай аб зьневажэньні Бога ў выніку Ўвасабленьня. 24.2.1209 г., слухаючы падчас Імшы чытаньне Евангельлі, ён асабліва прасякся словамі Хрыста, якімі той наказваў сваіх апосталаў: ".. не бярыце з сабой ні торбы на дарогу, ні абутку.." (?) Зараз яму сталі яснымі сэнс і будучыя формы жыцьця.
Неўзабаве вакол яго сабралася група першых прыхільнікаў і пасьлядоўнікаў - 12 чалавек. Францыск злажыў першыя (цяпер згубленыя) "Правілы" (?) для чальцоў братэрства, якія ў 1210 г. атрымалі вусную ўхвалу Папы Інакенція III. Яны звалі сябе "Minores" (?) (мінарыты - малодшыя браты). У бенедыктынаў на гора Субазіё (кляштар Св. Бенедетто цяпер прыйшоў у заняпад) яны выпыталі сабе капліцу Санта Марыя дель Анджэлі (Сьв. Марыя анёлаў) з прылеглым участкам зямлі. Францыск назваў яго Porti - Uncula ("малая часьціца"). Ён аднавіў капліцу і пабудаваў побач дом, які стаў галоўным "домам" (?) - асноўным кляштарам, зыбкай ордэна. У 1212 г. да яго з'явілася Клара Афердучы з Асізі, з дапамогай якой ён заснаваў другі ордэн, жаночае адгалінаваньне, вядомы як ордэн кларысак. Францыск рассылаў сваіх братоў па ўсім сьвеце для пропаведзі; сам ён дабраўся да Далмацыі (1212 г.) і Іспаніі (1213-1215 гг.). Хвароба перашкодзіла яму адтуль дабрацца да паўн. Афрыкі і прапаведаваць хрысціянства сярод магаметан. Падчас пятага крыжовага паходу (1217-1221 гг.) ён уступіў у лагер сарацынаў і спрабаваў навярнуць султана. Тым часам ордэн хутка разрастаўся і паўстала неабходнасьць падзелу яго на правінцыі (у 1217 г.). Далучаліся сямейныя пары, для якіх ён у 1221 г. заснаваў ордэн тэрцыарыеў. У 1221 г. ён апублікаваў перад 3000 братамі другія, Інакенціем III зацьверджаныя, правілы; у 1223 г. у канчатковым выглядзе сфармуляваныя і Ганорыем III зацьверджаныя правілы. Кардынал Ўголіно граф Segni, будучы Папа Рыгор IX, прымаў у гэтым і наогул у арганізацыі Ордэны істотны ўдзел сам. Францыск атрымаў, верагодна, танзуру і прысвячэнне ў сан дыякана, але ніколі не імкнуўся з-за сваёй пакоры да прысвячэння ў святары.
З прычыны ўсё нарастаючых складанасьцяў Францыск перадаў кіраўніцтва ордэнам Elias з Cortona і адправіўся ў адзіноту. За два гады да смерьці к. 14. 9. 1224 г. на гары Ла-Верна на яго зышло бачаньне раскрыжаванага серафіма. Калі яно зьнікла, Францыск выявіў на сваім целе "стыгматы" (?) - сьляды ран Хрыста на руках, ступнях і на боку (гэта была першая, гістарычна надзейна пацьверджаная стыгматызацыя).
Сьв. Банавентура быў сьведкай і пазьней даў падрабязьнае апісаў здарэньне.
Францыск усё больш сьлепнуў і пакутаваў ад пакутлівых боляў у суставах. Але свае хваробы ён называў "сваімі мілымі сёстрамі" (?) а сьмерць - "сваім братам" (?) Па сваім жаданьні ён сканаў на голай зямлі і аголеным як у момант пазбаўленьня яго спадчыны. Памёр 3.10.1226 г. у Portiunkula, у той час як над ім чыталі гісторыю пакут Гасподніх.
Францыск Асізскі аказаў на сваё і наступныя часы ўстойлівы ўплыў: калі Імператар і Папа пасварыліся, калі гараджане паўставалі супраць дваран, і ўсюды панавала скнарнасьць, несправядлівасьць і сіла, тады ён прапаведаваў беднату ў імя Хрыста і выклікаў велізарны рэлігійны рух абнаўленьня. Калі ён прыходзіў у які-небудзь горад, каб прапаведаваць, пачыналі званіць званы, а дзеці зрывалі галіны з дрэў і збеглі яму насустрач. Крыжовыя паходы і судотык са св. месцамі спрыялі таму, што ў набожнасці яго часу на пярэднім плане было не гэтулькі магутнасць Бога, але ў большай ступені чалавечае жыццё Сына Божага. Гэта адбілася таксама і на душэўным складзе сьв. Францыска. Звычай Калядных ясляў і гульняў (дзіцячыя зыбкі і інш.)узыходзіць першапачаткова праўда не да яго, а мусіць да I.Maria Maggiore у Рыме, дзе (не сапраўдныя) рэліквіі ясляў Ісуса (5 вузкіх драўляных дошчачак) захоўваюцца. Аднак Каляднае сьвята брата Францыска ў лесе Greccio (1223 г.) надало гэтаму звычаю магутны размах і пазьней распаўсюджваўся капуцынамі, францысканцамі, аўгустынцамі - пустэльнікамі ў Нямеччыне.
Гістарычная каштоўнасьць яго асобы для рэлігіі палягае ў тым, што ён зноўку адкрыў Евангельле, якое, па яго найглыбокаму перакананьню зьяўляецца пераемнікам Хрыста і ажыцьцявіць якое ён імкнуўся праз евангелічную беднату. Ён спрыяў сьцвярджэньню ярка выяўленага аптымістычнага сьветасузіраньня. Ён дазваляў сваім братам спажываць любую ежу, паводле слоў Ісуса: "Ешце і піце, што ў іх ёсьць" (?)(Лк 10 7). Ён любіў прыроду і ва ўсіх тварэньнях бачыў сваіх "братоў" і "сясьцёр" як гэта адзіным у сваім родзе спосабам выяўленае ў яго знакамітым "Гімне Сонцу". Ён быў першым, хто сказаў, што праца ёсьць прыналежнасьць і годнасьць чалавечай асобы і што ён нясе ў самім сабе сваю каштоўнасьць, якая не можа быць вымераная памерам заробленага.
Францыск пакінуў, акрамя сваіх ордэнскіх правіл, яшчэ розныя складаньні: малітвы, лісты, угаворваньні, і "Запавет". Яго "Песьня Сонцу" была першым творам італьянскай літаратуры, напісаным на гутарковай італьянскай мове, а не на царкоўнай латыні, на якой пісалі да яго.